Με μια Ματιά: Ότι θα Θέλατε να Γνωρίζετε Σχετικά με τα Μεγαλύτερα σε Ηλικία Άτομα στην Ευρώπη

Η αναλογία των ηλικιωμένων στο συνολικό πληθυσμό στην Ευρώπη είναι υψηλότερη από κάθε άλλη ήπειρο – και το φαινόμενο της γήρανσης του πληθυσμού θα συνεχίζεται με αμείωτη ένταση στη διάρκεια αυτού του αιώνα. Η Έρευνα για την Υγεία, τη Γήρανση και τη Συνταξιοδότηση στην Ευρώπη (SHARE), της οποίας τα δεδομένα του πρώτου ερευνητικού κύματος συλλέχθηκαν κατά το 2004-05, είναι η πρώτη επιστημονική μελέτη που εξετάζει τους διαφορετικούς τρόπους ζωής ατόμων ηλικίας 50 ετών και άνω σε έντεκα Ευρωπαϊκές χώρες, από τη Σκανδιναβία έως τη Μεσόγειο.

Η έρευνα βασίστηκε σε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα που ξεπέρασε τα 30.000 άτομα, εστιάζοντας σε θέματα όπως το οικογενειακό περιβάλλον, οι οικογενειακές σχέσεις, η εργασία, οι συντάξεις, η οικονομική ασφάλεια και η υγεία. Τα αποτελέσματα παρέχουν χρήσιμα σημεία αναφοράς για την άσκηση εναλλακτικών πολιτικών στο μέλλον και θα συνεχίσουν να ενισχύονται καθώς θα συμπληρώνονται από τα επόμενα ερευνητικά κύματα της SHARE.

 

 

Με μια Ματιά: Ότι θα Θέλατε να Γνωρίζετε Σχετικά με την Οικονομική Κατάσταση των Μεγαλύτερων σε Ηλικία Ατόμων στην Ευρώπη

 

·        Ο κίνδυνος φτώχειας μετριάζεται από μη-χρηματικές πηγές: Τα επίπεδα εισοδήματος και πλούτου διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών της Ευρώπης. Ενώ η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός συνεχίζουν να αποτελούν σοβαρά προβλήματα σε ορισμένες χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα, ο κίνδυνος της οικονομικής επισφάλειας περιορίζεται εφόσον ληφθεί υπόψη η ιδιοκατοίκηση. Αυτό ισχύει κυρίως για τις χώρες της Νότιας Ευρώπης. Επιπλέον, η εγγύτητα με τα παιδιά (συγκατοίκηση ή διαμονή σε κοντινή απόσταση) παραμένει ένας σοβαρός μηχανισμός που ενδέχεται να μειώνει τη φτώχεια, όχι μόνο στις χώρες της Μεσογείου, αλλά και στη Γερμανία

 

·        Η ανισότητα στην κατανάλωση είναι πολύ μικρότερη από την χρηματική ανισότητα.

 

 

Με μια Ματιά: Ότι θα Θέλατε να Γνωρίζετε Σχετικά με την Απασχόληση των Μεγαλύτερων σε Ηλικία Ατόμων στην Ευρώπη

 

·        Τα κίνητρα για πρόωρη συνταξιοδότηση επιφέρουν την έξοδο από την αγορά εργασίας προς την πρόωρη συνταξιοδότηση: Τα διαφορετικά συστήματα κοινωνικής προστασίας επηρεάζουν ξεκάθαρα την ηλικιακή κατανομή και τα διαφορετικά ηλικιακά πρότυπα συμμετοχής στην αγορά εργασίας και συνταξιοδότησης. Η πρόωρη συνταξιοδότηση συναντάται περισσότερο συχνά στις χώρες της Νότιας Ευρώπης καθώς και την Αυστρία και την Γαλλία, στις οποίες επιτρέπεται η πρόωρη συνταξιοδότηση και/ή συχνά προσφέρονται υψηλές παροχές.

 

·        Σαν αποτέλεσμα, εντοπίζεται πως υπάρχει ένα σημαντικό αναξιοποίητο εργατικό δυναμικό σε χώρες όπως η Αυστρία, η Ιταλία και η Γαλλία, όπου πολλά υγιή άτομα βρίσκονται εκτός εργατικού δυναμικού. Παράλληλα, οι θεσμικές διαφορές που ισχύουν ανάμεσα στις χώρες επηρεάζουν τις ατομικές διαδρομές προς τη συνταξιοδότηση. Σχετικά χαμηλά επίπεδα ιδιωτικών συντάξεων στην Ευρώπη: Σχεδόν όλοι οι ηλικιωμένοι πολίτες στην Ευρώπη λαμβάνουν με μια δημόσια σύνταξη. Περισσότεροι από τους μισούς συμπληρώνουν τη σύνταξη αυτή με πρόσθετες πηγές εισοδήματος όπως είναι οι ιδιωτικές συντάξεις. Σε χώρες όπως η Σουηδία ή η Ολλανδία σχεδόν τα δύο τρίτα των συνταξιούχων έχουν μια συμπληρωματική επαγγελματική σύνταξη. Ωστόσο, στις περισσότερες χώρες οι επαγγελματικές συντάξεις αντιστοιχούν σε ένα πολύ μικρότερο μερίδιο του εισοδήματος από ότι η δημόσια σύνταξη. Ακόμη λιγότερη μέριμνα λαμβάνει χώρα ιδιωτικά, για παράδειγμα, διαμέσου της ιδιωτικής ασφάλισης ζωής. Η Σουηδία ιεραρχείται υψηλότερα σε αυτό το ζήτημα με σχεδόν το 20 τοις εκατό των συνταξιούχων να εισπράττουν τέτοιου είδους εισοδήματα. Σε αντίθεση, ο Ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 10 τοις εκατό. Οι παροχές συντάξεων είναι μικρότερες για τα άτομα με χαμηλή ειδίκευση – ειδικά αν λάβουν σύνταξη πρόωρα.

 

·        Οι παροχές από την ασφάλιση αναπηρίας δεν σχετίζονται στενά με την κατάσταση της υγείας: Η λήψη παροχών εξαιτίας της ανικανότητας για εργασία κατά τις ηλικίες γύρω από την πρόωρη συνταξιοδότηση ανάμεσα στα 50 και τα 64 έτη διαφέρει δραματικά μεταξύ των χωρών της SHARE, από 16 τοις εκατό στη Δανία έως 3 τοις εκατό στην Ελλάδα. Η SHARE, η οποία παρέχει τα πρώτα δεδομένα που συνδέουν αυτές τις διαφορές με διεθνώς συγκρίσιμους δείκτες υγείας, φανερώνει ότι οι μεγάλες διαφορές στην ασφάλιση κατά της αναπηρίας ανάμεσα στις 11 Ευρωπαϊκές χώρες της έρευνας δεν οφείλονται σε διαφορές στην κατάσταση της υγείας των ατόμων.

 

·        Οι καλές συνθήκες εργασίας υποστηρίζουν την παράταση του εργασιακού βίου: Η ποιότητα της εργασίας κατά το διάστημα πριν τη συνταξιοδότηση - για παράδειγμα πόσο έλεγχο ασκούμε πάνω στη δουλειά μας καθώς και πόσο ανταμείβονται οι προσπάθειές μας - διαφέρει σημαντικά μεταξύ των χωρών της Ευρώπης για τις οποίες έχει γίνει διερεύνηση, με την ποιότητα της εργασίας να είναι καλύτερη στην Βόρεια Ευρώπη σε σχέση με τη Νότια. Επίσης, η ποιότητα της απασχόλησης σχετίζεται έντονα με την ευημερία: Η χαμηλή ποιότητα απασχόλησης συνοδεύεται από κακή κατάσταση υγείας και κατάθλιψη. Η SHARE φανερώνει, επίσης, ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις χώρες όσον αφορά την ποιότητα της ζωής των ατόμων.

 

·        Ο εθελοντισμός είναι συχνός σε ορισμένες χώρες: Τα μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα στην Ευρώπη χρησιμοποιούν το χρόνο τους με πολλούς διαφορετικούς τρόπους και η εργασία με αμοιβή δεν είναι το πάν. Συνολικά, 10 τοις εκατό των Ευρωπαίων ηλικίας 65-74 ετών αναλαμβάνουν εθελοντική εργασία, ενώ στην Ολλανδία το συγκεκριμένο ποσοστό είναι μεγαλύτερο από 25%. Παρόλα αυτά, σε χώρες όπως η Ισπανία και η Ελλάδα, λιγότερο από το 4 τοις εκατό του συνόλου των ηλικιών επιτελεί εθελοντική εργασία. Δύο τρίτα των ερευνώμενων δήλωσαν πως ο λόγος για να αναλάβουν εθελοντική εργασία ήταν για να κάνουν κάτι χρήσιμο κατά τη συνταξιοδότησή τους. Όμως, η υγεία των ατόμων παραμένει ένας σημαντικός παράγοντας σε αυτό το πλαίσιο, και οι ηλικιωμένοι πολίτες οι οποίοι έχουν εύθραυστη υγεία πιο σπάνια μετέχουν σε εθελοντική εργασία σε σχέση με εκείνους της ίδιας ηλικίας που νοιώθουν υγιείς.

 


Με μια Ματιά: Ότι θα Θέλατε να Γνωρίζετε Σχετικά με την Οικογενειακή Δικτύωση των Μεγαλύτερων σε Ηλικία Ατόμων στην Ευρώπη

 

·        Οι οικογενειακοί δεσμοί έχουν παραμείνει ισχυροί ανάμεσα στις γενεές: Η οικογένεια διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις ζωές των ηλικιωμένων ατόμων σε όλη την Ευρώπη. Σήμερα, περισσότεροι άνθρωποι παρά ποτέ έχουν παιδιά όταν προσεγγίζουν τη μεγαλύτερη ηλικία. Παρόλα αυτά, τα δεδομένα της SHARE δείχνουν πως υπάρχουν αξιοσημείωτες διαφορές μεταξύ νότιας και βόρειας Ευρώπης σχετικά με τους οικογενειακούς διακανονισμούς, την οικογενειακή δομή, εγγύτητα και τις επαφές. Στη Δανία, για παράδειγμα, μονάχα 13 τοις εκατό των ερευνώμενων ζουν με τα παιδιά τους. Στην Ισπανία η αντιστοιχία είναι 52 τοις εκατό, ενώ πάνω από 80 τοις εκατό ζουν πολύ κοντά στα παιδιά τους. Μια παρόμοια εικόνα είναι εμφανής σχετικά με το πόσο συχνά έχουν επαφή οι γονείς με τα παιδιά τους: ενώ 42 τοις εκατό των Δανών βλέπουν τα παιδιά τους κάθε μέρα το αντίστοιχο στοιχείο για τις Μεσογειακές χώρες φθάνει το 86 τοις εκατό. Το δυναμικό για καθημερινή υποστήριξη εντός της οικογένειας είναι υψηλό σε όλη την Ευρώπη. Ειδικά ο χρόνος που διατίθεται για την παροχή βοήθειας προς άλλα μέλη ή για τη φροντίδα των εγγονιών είναι ιδιαίτερα σημαντικός σε μέγεθος.  Το ένα τρίτο των ερευνώμενων ηλικίας άνω των 65 ετών δήλωσαν πως παρέχουν καθημερινή βοήθεια προς άλλα μέλη ή φροντίδα προς τα εγγόνια, και πως διέθεσαν κατά μέσο όρο 4,6 ώρες την ημέρα σε τέτοιου είδους δραστηριότητες.

 

  • Οι γονείς δίνουν στο Βορρά ενώ τα παιδιά δίνουν στο Νότο: Τα δεδομένα της  SHARE φανερώνουν πως οι διαγενεακές οικονομικές μεταβιβάσεις αποτελούν μια σημαντική πηγή του πλούτου για κάθε νοικοκυριό, αλλά και σε αυτό το σημείο εντοπίζεται μια απόκλιση μεταξύ Βορρά-Νότου. Στο Βορρά, τα νεότερα άτομα λαμβάνουν περισσότερο από τους γονείς τους ενώ στο Νότο τα νεότερα άτομα παρέχουν περισσότερο για τους γονείς τους. Η έρευνα δείχνει επίσης, ότι η κατανομή των κληρονομιών γίνεται με τρόπο άνισο. Με όρους χρηματικών ποσών τα οποία κληρονομήθηκαν, το οικονομικά υψηλότερο 5 τοις εκατό των νοικοκυριών έχει λάβει περίπου τα δύο τρίτα του συνόλου των κληρονομιών.

 

 

Με μια Ματιά: Ότι θα Θέλατε να Γνωρίζετε Σχετικά με την Υγεία των Μεγαλύτερων σε Ηλικία Ατόμων στην Ευρώπη

 

  • Νότια Ευρώπη – μεγαλύτερη μακροβιότητα παρά τη χειρότερη κατάσταση υγείας. Παρόλο που τα άτομα στη νότια Ευρώπη ζουν περισσότερο, εκείνα της νότιας Ευρώπης είναι περισσότερο υγιή και πιο πλούσια. Εξετάζοντας τις διαφορές μεταξύ χωρών σχετικά με τη γενική κατάσταση υγείας, διαπιστώνεται ότι οι Δανοί, ακολουθούμενοι από τους Σουηδούς και τους Ελβετούς, είναι οι περισσότερο ικανοποιημένοι από την υγεία τους: μονάχα κατά 40 τοις εκατό πιστεύουν πως δεν είναι στην καλύτερη δυνατή κατάσταση υγείας, ενώ μόλις δέκα τοις εκατό θεωρούν τους εαυτούς τους με κακή ή πολύ κακή υγεία. Σε όλη την Ευρώπη τα προβλήματα σωματικής υγείας είναι στενά συνδεδεμένα με την ηλικία. Προβλή&m